Yükleme İşlemi Sırasında PC Donmaları ve Takılmalarının Nedenleri
Yeni kurulan bir Windows 11 sisteminde, özellikle dosya yükleme işlemleri sırasında bilgisayarın genel performansında ciddi düşüşler, takılmalar ve donmalar yaşanabilir. Bu durum, sadece internet bağlantısı gerektiren uygulamalarda değil, tüm sistem genelinde hissedilebilir. Bu makalede, böyle bir sorunun teknik sebepleri ve çözüm yolları detaylandırılacaktır.
Sistem Özellikleri ve Sorunun Tanımı
Örnek sistemde AMD Ryzen 5 7600 işlemci, 16 GB RAM, ASUS RTX 3060 grafik kartı, MSI PRO B650M-P anakart ve ADATA LEGEND 800 NVMe depolama birimi kullanılmıştır. Ethernet kablosu ile bağlantı sağlanmakta olup, Wi-Fi kullanılmamaktadır. Sorun, ağ üzerinden veri gönderimi (upload) başladığında CPU kullanımının ani artışı ve sistem genelinde gecikmelerle kendini göstermektedir. Bu gecikmeler video oynatma, fare hareketleri ve ses çıkışı gibi temel işlemleri bile olumsuz etkilemektedir.
Sorunun Teknik Analizi
Yapılan incelemelerde, özellikle ağ sürücüsü olan ndis.sys dosyasının sistem gecikmelerine neden olduğu tespit edilmiştir. LatencyMon aracı, gerçek zamanlı ses ve diğer görevlerin işlenmesinde sorun olduğunu ve bazı DPC (Deferred Procedure Call) ile ISR (Interrupt Service Routine) rutinlerinin aşırı uzun süre çalıştığını raporlamıştır. Bu durum, genellikle sürücü veya donanım kaynaklı gecikmelerin göstergesidir.
CPU kullanımının upload işlemleri sırasında %23'ten %49'a çıkması, işlemcinin aşırı yüklenmesine işaret eder. Ayrıca, BIOS'ta etkin olan EXPO profili, AMD Ryzen sistemlerde küçük kararsızlıklara sebep olabileceği için devre dışı bırakılması önerilmektedir.
Denenen Çözümler ve Öneriler
Kullanıcı tarafından yapılan işlemler arasında sıcaklık kontrolleri, sistem dosyası taramaları, temiz Windows 11 kurulumu, chipset, GPU ve ağ sürücülerinin güncellenmesi yer almaktadır. Ayrıca güç planı yüksek performansa ayarlanmış ve donanım hızlandırması gibi özellikler kapatılmıştır.
Uzman önerileri doğrultusunda, ağ adaptörünün gelişmiş ayarlarından Interrupt Moderation, Energy Efficient Ethernet ve Large Send Offload gibi özelliklerin tek tek devre dışı bırakılması denenmiştir ancak sorun devam etmiştir. Ayrıca, MSI'nin resmi sitesinden alınan ağ sürücüsünün yüklenmesi, EXPO profilinin kapatılması ve işlemci güç yönetimi ayarlarının %100 olarak sabitlenmesi önerilmiştir.
Wi-Fi adaptörü bulunmayan sistemde, WAN miniport sürücüleri standart olarak yer almakta ve genellikle sorun yaratmamaktadır. Sorunun devam etmesi halinde, USB Ethernet adaptörü ile test yapılarak onboard ağ kartı veya sürücüsünün arızalı olup olmadığı kontrol edilmelidir.
GPU sürücüsü de LatencyMon raporunda yüksek işlem süresi gösterdiği için, Display Driver Uninstaller (DDU) kullanılarak güvenli modda tam temizleme yapılıp, en güncel WHQL sertifikalı sürücünün kurulması tavsiye edilmiştir.
Sonuç ve Donanım İncelemesi
Tüm yazılım tabanlı çözümler ve sürücü güncellemelerine rağmen sorun devam ediyorsa, anakart veya ağ kartı donanımında arıza olasılığı değerlendirilmelidir. Kullanıcıların bu tür durumlarda garanti kapsamında donanım değişimi veya teknik servis desteği alması gerekmektedir.
Bu tür sistem gecikmeleri ve donmalar, genellikle ağ sürücüsü ve işlemci kaynaklı gecikmelerle ilişkilidir. BIOS ve sürücü ayarlarının dikkatli yönetimi, güç planlaması ve donanım testleri sorunun kaynağını belirlemede kritik rol oynar. Donanım arızası ihtimali göz ardı edilmemelidir.
